Osmanlı tarihinde öldürülen ilk Valide Sultan kimdir? Bu soruyu sordum, çünkü bir yandan tarih merakım var, diğer yandan da sürekli kafamda komik sorular dönüyor. Birdenbire bu konuda bir yazı yazmaya karar verdim. Sonuçta, ne kadar derin düşünsem de bazen her şeyin bir esprisi olmalı, değil mi? İzmir’de yaşayan bir genç olarak, düşündüğüm her şeyin ucunda ya bir espri ya da bir ironik iç ses oluyor. Ama şimdi tarihsel bir konuya dalmak istiyorum… Hadi bakalım, ne olacak?
Duygusal Bir Çöküş: Kafamda Tarihi Sorgularken
Şimdi, Osmanlı tarihinde öldürülen ilk Valide Sultan’ı araştırmaya başlarken, kafamda şu soru dönüp duruyor: Biri neden bu kadar önemli bir kişiyi öldürür? Yani, günümüzde bile biri yanlışlıkla çayını dökse, “Vallahi seni öldürürüm, dikkat et!” diye espri yapıyoruz. Ama eski zamanlarda? Vallahi, herkes bir şekilde adını tarihe yazdırıyordu ama bazen bu yazılar kanlıydı. Hadi, biraz geriye gidelim, biraz da komik bir şekilde o eski dönemleri hayal edelim.
İlk Düşüş: Osmanlı’da “Anne” Olmanın Zorlukları
Osmanlı’da bir kadın olmak, hele bir de Valide Sultan olmanın ne kadar zor olduğunu düşündüğünüzde, “Fazla düşünme, oğlum” diyeceğim. Ama gerçekten de, Valide Sultanlık sadece başa geçmek için değil, başta durmak için de bir çileydi. İşte böyle bir dönemde, 15. yüzyılın sonunda, Mahpeyker Kösem Sultan adlı bir kadının da çok ilginç bir şekilde hayatı sona erdi. Duygusal bir çöküş oldu diyebilirim, çünkü tarihin en büyük siyasi figürlerinden biriydi, ama sonuçta Osmanlı’da öldürülen ilk Valide Sultan oldu.
Ama şimdi bir dakika, kendi iç sesimle konuşayım: “Ya ben niye sürekli başkalarının başına gelenleri dert ediyorum? Mahpeyker Sultan’ın başına gelenler, benim Facebook’ta düşen beğeni sayım kadar mı önemli?” İnanın, bazen o kadar karmaşık düşüncelerle mücadele ediyorum ki, kocaman bir tarih kitabı açıp köşeme çekilmek istiyorum. Ama hayır, buradayım, yazıyorum.
Kösem Sultan’a Neler Oldu?
Mahpeyker Kösem Sultan, Osmanlı’daki en güçlü Valide Sultanlardan biriydi. Ah, ne de olsa, böyle kadınlar ya parmakla gösterilir ya da düşmanları tarafından ‘gizlice’ ortadan kaldırılır, değil mi? Kösem Sultan, Sultan I. Ahmed’in eşi, IV. Murad’ın annesi ve IV. Mehmed’in de annesiydi. Kendisi, Osmanlı’daki pek çok hükümet işlerinde de etkilidir. Yani, sıradan bir tarih kadını değildi, kraliçeydi! Tıpkı o arkadaşım gibi bir zamanlar sadece “evde ne yapalım” diye düşündüğümde, günümüzün “en etkili insanları” olmaya karar vermişti. Tabii, içten içe, kafa karıştırıcı işler vardı. Bu yüzden bir şekilde Kösem Sultan’ın dönemi de oldukça ilginç.
Evet, hadi, biraz espri yapalım: Günümüzün anneleri de bazen çocuklarının peşinden koştururken ölümlerine sebep olabilir. Ama eski Osmanlı anneleri, orada işin başka bir boyutunu alıyordu! Kösem Sultan, siyasi bir deha olmanın yanında, saraydaki birçok karışıklığın da bir nevi merkezindeydi. Yani, “Ne gerek vardı” demiyorum, ama çok çok çok büyük bir güç kazanmıştı ve tabii ki bu güç de bir şekilde ona düşmanı olarak dönmüştü.
Ne Durumdayız? Geriye Dönelim
Bunu kabul ediyorum, bazen kafamda o kadar fazla şey oluyor ki, bir şeylere takılıp gidiyorum. Ama içimden bir ses bana hep diyor: “Oğlum, biraz daha derinlemesine git.” Gerçekten de, köklerine indiğimizde, tarihte öldürülen ilk Valide Sultan’ın, Kösem Sultan’ın öldürülmesinin sebeplerinin arasında, hem ailesel bir güç mücadelesi hem de dış etkenler vardı. O dönemde saraydaki herkesin yerini kollayan başka birisi vardı. Sonuçta, insanlar bu tür yerlerde hayatta kalmak için “ne olursa olsun” düşüncesiyle hareket ederler.
Osmanlı’daki Aile İlişkilerinin Müthiş Gerilimleri
Bu da başka bir konu, değil mi? Aile içindeki dram! Hadi, şimdi seninle birkaç kısa diyalog yapalım:
Ben: “Düşünsene, Osmanlı’daki o kadar karışık ilişkilerin arasında biri ‘Anne, neden beni öldürdün?’ diye sormuyor.”
İç Sesim: “Tabii, senin annen de her gün ‘Gel yavrum, biraz da kitap oku, internette ne var?’ diye bir şeyler diyor. O da başka bir hikaye.”
Ben: “Evet, evet. Ama Osmanlı’da bu tip ilişkiler çok daha karmaşık. Şu şatafatlı sarayda, birinin gücü kaybetmesi, o kadar hızlı olurdu ki, sadece birkaç saat içinde Sultan’dan Valide Sultan’a kadar her şey değişebilirdi!”
İşte bu da Osmanlı’daki güç oyunlarıydı. Her şey, her an kaybedilebilirdi. Gerçekten, bazen tarihleri yazarken bunları düşünmek, acayip kafa karıştırıcı olabilir. Ama yine de bazı şeyleri göz ardı etmek mümkün olmuyor.
Kösem Sultan’ın Ölümsüzlüğü
Sonuçta, Kösem Sultan bir şekilde öldü, ama onun etkisi hala devam ediyor. Yani, tarihte öldürülen ilk Valide Sultan, bir noktada hüzünlü bir sona gelmiş olsa da, onun tarih kitaplarındaki yeri hala tartışmalı. Bu kadar büyük bir etkiye sahip birinin hayatı, tek bir günle sınırlı olmamalıydı, değil mi? Zaten günümüz insanları da eski dönemlerdeki gibi bir güç kazanırsa, daha da bir değişik bir şey yaparlar.
Ama ne olursa olsun, tarihin acımasız bir şekilde yazılmaya devam ettiğini unutmamak gerek. Kafamdaki esprilerle hayatımı geçirebilirim ama tarihteki bu tür dramaların ardında büyük bir bedel olduğunu da unutamıyorum.
Sonuçta: Bizi Neler Bekliyor?
Kösem Sultan’ın hikayesi de, içinden komik diyaloglar çıkararak anlatılacak bir şey gibi. Bazen güç, bazen sadakat, bazen ise tamamen aile içindeki sırlar insanlar için fazla büyük olabiliyor. Benim için, bu tür konuları yazarken bile bazen içimdeki ses “Daha ne kadar takılacaksın, oğlum?” diye soruyor. Ama gel gör ki, her şeyde bir derinlik var.
Osmanlı tarihinde öldürülen ilk Valide Sultan kimdir diye sorulduğunda, cevabım: Kösem Sultan’dır. Ama bu cevabın arkasında daha fazlası var. Tarih, her zaman katman katman derinleşen bir deniz gibidir ve her dalış, yeni bir şey keşfetmeye yol açar. Ben de bu yazıyı yazarken, hem öğreniyor hem de arada komik bir bakış açısı katıyorum. Her ne kadar bazen kafam karışsa da, tarihin ve komik diyalogların birleştiği bu yazı, belki de günümüzü anlatan en doğru yazıdır.